Om å ta ansvar…

Evangelisten Johannes skriv om ei hending som har vore emne for mange preiker gjennom tidene. Det er soga om kvinna som vart teken i hor, Joh. 8, 2-11. Nokre «skriftlærde og farisearar» kom dragande med henne, og no ville dei sjå om ikkje Jesus og ville dømma henne frå livet.  

Gjennom Moses hadde Gud gjeve jødane lover om mellom anna utanom-ekteskapeleg samliv, til dømes 5. Mos. 22, 13 - 29. Mange oppfattar Loven (Toraen) som «hårde bud», men dei gav israelsfolket ein etisk og moralsk grunnmur som truleg ingen i samtida hadde maken til. 

Situasjonen kan tyda på at kvinna i Johannes 8. kapittel var gift, og var teken medan ho låg med ein annan mann. Berre sjå kva det står i 5. Mos. 22, 22.

Men forteljinga hjå Johannes stemmer ikkje med det loviske utgangspunktet. Etter loven skulle begge, både mannen og kvinna, stillast fram for dommen. Dei var saman om synda, og dei skulle begge stå ansvarlege.

Hjå Johannes er det berre kvinna som vart  dregen fram for å få sin dom. Mannen hadde tydelegvis fått lov å gå sin veg. Eller gjekk han opp i røyk? Ikkje veit eg, men for meg er det som heldt på å skje der og då, blodig urett. Mot kvinna og mot den Gud som gav loven (Toraen).

 Sjølv den minste knopp har liv og utvikling i seg...

I det heile gav Gud mange påbod om kvinner som ikkje stemde med tida då dei vart skrivne. I mange tilfelle er skilnaden stor endå. Framleis er det slik i den semittiske verda, og då reknar eg ikkje berre jødane, men alle Sems etterkomarar, at det er heilt andre lover og rettar for kvinner enn dei Toraen forkynner. Millionar på millionar kvinner i landa rundt Israel, står framleis på eit nivå der dei ikkje har «sjel», utan at eg forstår korleis det kan grunngjevast.

Men etter det Johannes skriv, skulle kvinna steinast. Mannen derimot kunne gøyma seg i kulissane medan ho stod juridisk sett «naken» og dømd på scena. Kva rettferd er det i slikt?

No gjev Jesus sjølv svaret: «Heller ikkje eg fordømmer deg. Gå bort, og synda ikkje meir!» Og det gjorde ho, får me tru. Ho forsvinn i alle fall ut av soga. Men, du verda for ein soloppgang ho opplevde på  ein nattsvart dag!

No spør du kanskje kva denne forteljinga har med dagenes abortlov å gjera? Kva parallell finst det mellom bibelsoga og kvinna «sin rett til å bestemma over sin eigen kropp» å gjera?

Fri eller ufri abort?

Loven om «fri abort» i vårt land er like urettferdig mot kvinna som vel må ta abort, som henne Johannes skreiv om. Det er urettferdig at berre kvinna skal ha ansvaret for det gryande livet ho ber inni seg, og for den eventuelle aborten eller feticidet ho vel. Etter loven er det kvinnene - og dei åleine - som har ansvaret, skulda og lidingane i den vanskelege perioden dei må gå gjennom om dei vel abort.

Mennene, for mann og kvinne må til for å laga eit barn, kan legalt sett stikka seg vekk utan både skuld og ansvar. Eller endå verre: Kanskje mannen elska og ynskte barnet, men vart «sparka ut» av samanhengen fordi dei som laga lovene ikkje var interesserte i kva ansvar, rettar eller plikter som føl med i det å laga eit barn. Det passa ikkje dei som fekk loven gjennom, å gjeva faren til barnet stemmerett i avgjerda. Det synest eg er urettferdig. Fedrene til borna som vert fråtekne liverts rett, er fråtekne retten til å bestemma over barnet som også ber deira gener, inkludert å velja om barnet skal få leva eller døy. Sett frå den synsvinkelen, ville det vera rett å snakka om u-fri-abort!

Like urettferdig er det at staten på lovgjevande og utøvande nivå fråskriv seg alt ansvar og legg heile ansvaret og all «skulda» på kvinnene. Tidlegare tider gav både det ufødde livet og mora, rettsvern. Då vart abortus provocatus, feticid, dømt og straffa, og det var staten sitt ansvar å sjå at slikt ikkje føregjekk.

Eg har høyrt kvinnesaksforkjemparar seia at «dei har sett kvinnene fri». Kanskje meinar dei at fridomen ligg i at faren til barnet er utan stemmerett og ansvar? Eller at staten fråseier seg ansvar for dei ufødde borna, og for alle fylgjer abortane har for både einskildindivid og for landet si framtid? Eg greier ikkje å forstå at ansvar, fysisk og psykisk liding og eventuelle seinverknader av aborten, kan sjåast på som ein gåvepakke til nokon.

No er det offentlege ansvarleg for tilrettelegging, økonomiske ressursar og sjukehusplassar til abortinngrepa. At denne ressursbruken går ut over andre sårt trengjande sektorar i norsk helsestell, kan heller ikkje væra mykje å ropa hurra for.

Eg ser altså ingen «fridom» i at kvinnene må bera ansvaret og skulda medan mennene og staten – vår såkalla «rettsstat» - kan gjera som Piltaus, - vaska hendene og seia: Me er utan skuld i at desse ufødde borna må døy, og at mange kvinner resten av livet slit med fysiske og psykiske seinverknader av inngrepet! Det får kvinnene svara for sjølve… ? (Fri parafrase over Mat. 27,24).

Når samfunt fråskriv seg ansvar og legg heile avgjerda på kvinnene, gjer dei då samstundes kvinna som tek denne avgjerda, til "syndebukk"?

?

 

Syndebukkar?

Jødane sin Bibel (vårt GT) har ein forunderleg lov knytt til den store soningsdagen (Jom Kippúr) på jødane sin kalendar. Då skulle dei velja seg ut ein bukk, - bokstavleg talt ein «syndebukk» (3. Mos. 16,21-22). Aron (øvstepresten) skulle leggja hendene på hovudet hans, bekjenna sine og folkets synder, og så skulle bukken «sleppast laus i øydemarka». Til mat for ville dyr, for å svelta i hel eller kva veit eg. Det seier Loven ingen ting om.

Men uansett korleis bukken opplevde «frigjeringa», så kunne folket i alle fall prisa seg lukkelege. Dei var «frie» syndene sine, og «bukken» fekk greia seg så godt han kunne så lenge han greidde.

I folkemordsamanheng er Stalin, Mao, Hitler, Chiang Kai-shek dei største syndebukkane verda over, men der er utallege andre. Kjende og ukjende, heilt ned i dei enklaste mellom-menneskjelege relasjonane.

Me menneskje leitar ofte etter «ein syndebukk» å leggja skulda vår på eller gøyme oss bak. 

Men er det rett å leggja alt ansvar for både barnet under utvikling og framtida for vår eksistens som samfunn, på einskildmenneske på denne måten?

Er du einig, eller er det berre eg som treng det?

 ---------- 

Det er ikkje lov å bruka tekst eller bilete frå bloggen min uten skriftleg løyve frå meg.

 Kva er rettsvern?

Bibelen sine ord om å drepa gjorde at mange lands lovar vart endra etter som landa vart kristna. I Noreg gjaldt det ikkje minst drap av uynskte born, som ofte var jenter og born med diverse handicap. Dei vart sette ut i skogen for å døy. Ein heidensk praksis som vart forbode då kristendommen kom til landet.

Folkemord vart vanskeleg å få dømt i tidlegare tider då det ikkje fanst nokon internasjonal rettsinstans massemordarane kunne stillast fram for. I deira eige land kunne det skje med maktskifte, men ofte var folkemordarane då døde, eller hadde rømt. Uansett vert dei sett på som «umenneskje» av dei fleste i sitt eige heimland og i verda elles.

Det nye i det tjuande århundret var at Folkeforbundet og seinare FN laga ein domstol som kunne dra folkemordarar for retten, og då på eit høgare nivå enn det den enkelte staten kunne gjera. Eit døme for ikkje lenge sidan var frå borgarkrigen i Jugoslavia og folkemordet der.

Gud er den som gjev alt liv...

Men, så langt eg veit, har berre eitt av alle –cida (drapa), gått frå svart til kvitt, og frå  kriminell handling til noko fullt lovleg. I tillegg skjer det i vårt land med store offentlege kostnader både økonomisk og praktisk. Eg tenkjer då på det som før vart kalla fosterdrap, - feticid -  på latin. 

Den store forandringa kom i 1979 då kvinner fekk rett til sjølvbestemt abort, innanfor visse grenser. Desse grensene har vorte endra, og er delvis debatterte enno.

Det samfunnsvitenskaplige fakultetet på UIO laga i 2001 ein rapport om «Abortpolitikkens utfordringer». «Tabell 1. Milepæler i utformingen av norsk abortlovgivning- og politikk», fortel at i 1902 kunne mora få inntil tre års fengsel og legen inntil seks år for å ha utført ein abort. (Straffelova § 245) i

Tabellen og rapporten viser også utviklinga mot den komande lovendringa, men ikkje historikken bak sjølve lova. 

Eit mykje vidare historisk perspektiv gjev «Barnedrap og dølgsmålsfødsler i Norge 1860-1915», ei masteroppgåve i historie på Universitetet i Bergen frå 2015.ii  Ut frå dette kjem det klårt fram at det ufødde barnet hadde likegodt rettsvern som barnet som vart fødd normalt. Både feticid (fosterdrap) og infanticid (barnedrap) inngjekk i same lovparagrafen. I tillegg var både mora, faren og den som utførde aborten ansvarlege for det som hadde skjedd, alt etter den grad dei hadde eller ikkje hadde vore medaktørar i ugjerninga. 

Liknande lovgjeving har i tidlegare tider vore normale i store deler av verda, i alle fall i land det er naturleg å samanlikna landet vårt med.

Sjølvbestemt abort, rettsvern for kven?

Det mentale biletet av ordet «sjølvbestemt», er at det er kvinna som har rett å bestemme. Ho åleine. Det er ho som skal bestemma «over sin eigen kropp», får me stadig høyra. Lat det vera klårt: Dei aller fleste av oss, enten me er menn eller kvinner, meinar det er sjølvsagt at kvinnene skal bestemma over sin eigen kropp i normale situasjonar. Men er ein graviditet det?

Under spesielle tilhøve kan det vera nødvendig å sjå vekk frå den individuelle retten til å bestemma over sin eigen kropp. Eg hugsar ein kamerat som knekte foten (for rundt 60 år sidan). Han hylte då både me og dei frå dokterkontoret ville hjelpa han: «Ikkje rør meg! Lat meg liggja!» Men var det rett å lyda han? 

Han som ropte, hadde det forfærdeleg vondt der og då. Men nokon måtte ta ansvar, overhøyra ropa hans og få han til dokter og sjukehus. Etterpå var han glad for at nokon hadde hjelpt han. Sjølvsagt!

Gud skapte uteljelege variasjonar av liv på jorda

 

 

Det som tidlegare lovgjeving tok høgde for, og som eg meinar at vår noverande lov ikkje vil erkjenna, er at ei gravid kvinne ikkje lenger har ansvar berre for sin eigen kropp. Ho har også ansvar for eit nytt og spirande liv inni seg. Ved starten av ein gaviditet går kvinna over i ein ny rolle som mor og omsorgsperson - for fosteret og for barnet som i si tid skal verta fødd. Det er ein rolle kroppen til kvinnene har førebudd seg på lenge. Det ligg og i den mentale utviklinga ei jente normalt gjennomgår fram mot vaksen alder. 

I «gamle dagar», då eg vaks opp altså, leika jentene med dokker, tok seg av småsysken og var miniatyr-mammaer frå dei var ganske små. Me gutane dreiv med andre ting og var «tøfffe karar» med ei heilt anna tilnærming til vaksenlivet.

(No bør eg ikkje fortapa meg i minne frå tid langt tilbake, eller klaga over det som som skjer både når det gjeld kjønnsrollar og kjønnsoppfatning. Det får eg ta det ein annan gong.) Men inni meg ligg eit spørsmål «og gneg»: 

Kva har skjedd sidan ufødde barn som har vore sett på som ein velsignelse og i norsk lov fram til 1979 hatt definert rettsvern, no ser ut til ikkje å ha nokon juridisk eller menneskeleg verdi?

Mange står fram og argumenterer for fri abort nesten fram til fødselen. Kva har skjedd med politikken - og empatien?

For den som trur på Gud (Adonai), har Bibelen mykje å læra oss både om livet før fødselen og etterpå. «Dag 1» er ikkje fødselsdatoen min. Dag 1 – i Guds kalender – var rundt 270 dagar tidlegare.  

Men det og får eg kanskje koma tilbake til ein annan gong….

--------
 
i WWW.sv.uio.no : Rapport av 1999 om «Abortpolitikkens utfordringer», teke ned 31.07.21.
ii https://bora.uib.no/bora-xmlui/handle/1956/10024   teke ned 31.07.21. 

------------

Det er ikkje lov å bruka tekst eller bilete frå bloggen min uten skriftleg løyve frå meg.

Blodspor gjennom historia

 I bloggen av 25. januar 2021 brukte eg eit sitat frå «Mein Kampf» av Hitler, henta frå boka «Folkemordenes svarte bok», red. Bernt Hagtvedt og utgjeve på Universitetsforlaget i 2008. Mellom forfattarane i boka er Bjørn Westlie som skreiv «Fars krig» (sjå blogg av 21. januar i 2020), og Bjarte Bruland som var med og skreiv «Mot-boka» til «Hva visste Hjemmefronten» av Marte Michelet. 

«Folkemordenes svarte bok» er ein murstein som krev tid til både å lesa og fordøya. 

 «Kapittel 3: Folkemord» av Nils Johan Lavik går inn på medisinske og psykologiske aspekt. Nytt for meg var uttrykket «Democid» som er «forsettlige drap på en ubevæpnet person av regjeringsagenter som handler i deres autoritative kapasitet og i henhold til regjeringens politikk og overkommando». (Rudolph Rummels definisjon, teke frå nettet https://no.qaz.wiki/wiki/Democide -Teke ned 21.02.21.) 

Under democid plasserer Rummel desse (s.68): 

    Genocid: folkemord etter definisjonen i FN-konvensjonen. 

    Politicid: drap av befolkningsgruppe av politiske årsaker. 

    Massemord/massakre: udiskriminert drap av en hvilken som helst gruppe av personer. 

    Terror: dødskvadroner, forvisninger, utrenskninger. 

Han skriv: «Man bør merke seg at begrepet democid ikke omfatter militære og sivile dødsfall direkte knyttet til krigshandlinger mellom stater eller borgerkriger.» (Understrekinga er gjort her). 

Dette er eit kriterium som er svært vanskeleg å forstå ut frå ting som hende i 2. verdenskrig. Eg tenkjer på Tyskland (inkludert dei norske frivillige SS-soldatane) sin innsats under framrykkinga på Austfronten. Ein sentral del av krigføringa var å samla den jødiske sivile befolkninga i landsby etter landsby, og regelrett slakta dei ned. At det var folkemord, trur eg få vil vera usamde i, men skal det ikkje reknast som democid fordi det var ein del av krigføringa mellom Tyskland og Russland? 

Som døme på democid, står dette (s. 69): 

    Sovjetunionen under Stalin: 42,6 millionar. 

    Kommunistkina under Mao: 37,8 millionar. 

    Nazityskland under Hitler: 20,9 millionar. 

    Nasjonalist-Kina under Chiang Kai-shek: 10,2 millionar. 

Desse tala fortel ingen ting om kor stor del av den enkelte, uynskte folkegruppa som vart utsletta. Holocaustsenteret i Jerusalem (Yad Vashem) sin statistikk seier til dømes at av Polen sine 3.3 millionar jødar, vart 3 millionar utrydda under Hitler. Dermed vert folkemordet relatert til gruppa «jødar», endå meir skremmande Folkemord har vore ein del av menneskja si soge gjennom alle tider. Det har forekome på alle kontinent og i bortimot alle tider. Ikkje minst me euro-amerikanarar har mykje blod på samvitet. Tenk på massakrane som dei store oppdagingane førde med seg både i Amerika og andre delar av verda, koloniseringa og seinare det tjuande århundre sine krigar og overgrep. 

Rummels reknar at 167 millionar menneskje er drepne ved democid frå 1900 til 1987, informasjon forfattaren koblar mot undertittelen: «Mennesket – den viktigste årsak til død og lidelse». (s. 71). 

Kapittel 20: Det norske holocaust 

Dette kapittelet av Bjarte Bruland gjev mykje informasjon om «Forsøket på å tilintetgjøre de norske jødene». (s. 425). Her står om mykje frå utfyllinga av skjemaa og registreringa jødane måtte gjennomgå, til konfiskeringa av jødisk eigedom. 

 I underkapittelet «Krigsoppgjøret og jødene» kan ein lesa om korleis norske politimenn slapp unna ansvaret fordi «de opplevde sin medvirkning som tids-begrenset, underordnet og ubetydelig» (s. 435), og som det vart kommentert: «Forbrytelsene mot jødene fikk altså ingen «egenvekt» i landsvikoppgjøret» (s. 436). 

Trist og å lesa underkapittelet «Konsekvensen av deportasjonen for den jødiske befolkningen i Norge» (s. 438ff). Til dømes vart jødar som budde i Noreg, men ikkje hadde norsk statsborgarskap før krigen, nekta av den norske stat å venda tilbake til heimane sine. 

Underkapittelet «Etterkrigstidens tolkninger – det selektive minnet» (s. 440 ff) stemmer med det som har føregått siste åra, til dømes rundt «Hva visste hjemmefronten», «Motboka», og innslag i media og elles. 

Ei side med oppgjeret etter krigen som eg aldri hadde fått særleg informasjon om, er «Kapittel 23. Oppgjøret med kontorbødlene. Historien om erstatningsoppgjøret til norske jødiske medborgere». (s.469 ff av Bjørn Westlie). 

«Kontorbødlene» er namnet Westlie gjev alle dei kjende og ukjende byråkratar som var med på å organisera - ikkje berre gripa jødane i landet, men og å ta hand om alt det dei hadde av verdiar. I denne prosessen inngår både «listeførerne» og «likvidatørene» som Westlie kallar dei (s.472ff). Alt ned til blomstervasar og golvmatter vart registrert og seinare «fordelt» eller selt til tyske og norske interessentar. 

Etter å ha lese Bernt Hagtveit sitt kapittel «Den farlige renhetslengselen» (s.21ff), er ikkje spørsmål om nye folkemord vil skje, men når det vil skje. Like viktig er spørsmålet om me vil våga skinnet og protestera når me ser det skje… 

 Hagtveit skriv: 

    Det nazistiske Tysklands nitid planlagte kollektive mord på jødene og sigøynerne – godt hjulpet av vitenskapelig planleggingsrasjonalitet og moderne registreringsmetoder (f.eks. IBM-kort) – kan med andre ord betraktes som utslag av den vestlige sivilisasjons tekniske og politiske struktur, drevet ut i det ekstreme. Slik ser Bauman på holocaust som en pålitelig prøve på moderne samfunns skjulte potensialer.

Med en beslektet formulering av en teolog, Richard L. Rubenstein, som foregrep Baumans folkemordforståelse med mer enn et tiår, må jødeutryddelsens betraktes som et: … uttrykk for noen av de mest betydningsfulle politiske, moralske, religiøse og demografiske tendenser i det 20. århundres vestlige sivilisasjon. 

… Holocaust er et vitne om sivilisasjonens fremgang inntil det punkt hvor massakrer i masseskala ikke lenger er en forbrytelse og statens suverene makt så uinnskrenket at millioner av mennesker blir fratatt sine rettigheter og dømt til å bli del av de levende dødes verden. (s.34). (Kursiv innsett gjort av meg).

Grusomt og umenneskeleg, spør du meg…. 

-------------------- 

Det er ikkje lov å bruka tekst eller bilete frå bloggen min uten skriftleg løyve frå meg

Er ord berre ord?

Ord er den vanlegaste måten me menneskje komuniserer på. Uttalte ord er lydar ei folkegruppe har lært seg å tolka på tilnærma same måte. I skrift vert desse lydane omgjort til teikn, og forstått ut frå det same tolkingsregisteret som muntlege ord.  Lydane eller teikna skaper idear og tankebilete som både den som snakkar og den som høyrer, må oppleva tilnærma identiske.

Normalt står orda i ein logisk samanheng, og slik overfører me tankar og kunnskap oss menneskje imellom. Amalie Christie, som eg nemnde i dei to siste bloggane, snakka om «silkefronten» og «isfronten» som ho såg i krigsoppgjeret etter 1945. Silken mjuk og føyeleg. Isen kald og hard. Begge er materielle ting med klåre karakteristika som dei fleste av oss ikkje har problem med å forstå.

I bloggen 25. januar 2021 presenterte eg «Folkemordenes svarte bok», ei bok som ofte har dukka opp i tankane mine siste året. Heile tittelen er «Folkemordenes svarte bok. Politisk massevold og systematiske menneskerettsbrudd i det 20. århundre», ved red. Bernt Hagtveit. Ho er utgjeven på Universitetsforlaget i 2008.

Kva er så eit folkemord? Kombinasjonen av folk og mord, skaper eit bilete av mange menneskje som vert drepne. Det stemmer med det me har lært i soga: utryddinga av jødar, sigøynarar og andre under naziregimet, utrenskningane under Stalin og andre komunistleiarar og så vidare. Men når eg les i «Folkemordenes svarte bok», er ikkje biletet så enkelt lenger.

Folkemord                                                                                                 

Den 9. desember 1948 vedtok FN si generalforsamling konvensjonen om folkemord. Han vart ratifisert av Noreg 22. juli året etter. Her vert folkemord definert:  

      Artikkel II: I nærværende konvensjon betyr folkemord en hvilken som helst av følgende handlinger som er begått i den hensikt å ødelegge helt, eller delvis, en nasjon, etnisk, rasemessig eller religiøs gruppe som sådan: a)    å drepe medlemmer av gruppen; b)    å forårsake alvorlig legemlig eller sjelelig skade på medlemmer av gruppen; c)    bevisst la gruppen utsettes for levevilkår som tar sikte på å bevirke dens fysiske ødeleggelse helt eller delvis; d)    å påtvinge tiltak som tar sikte på å forhindre fødsler innen gruppen; e)    med makt å overføre barn frå gruppen til en annen gruppe.

Artikkel III definerer kva handlingar som skal straffast som folkemord. Artikkel IV seier at personar som deltek i handlingar omtalt i Artikkel III, «skal straffes enten de er konstitusjonelt ansvarlige statsoverhoder, offentlige tjenestemenn eller privatpersoner».  (Sitat frå side 17-18).

Her innskrenkar FN begrepet folkemord til «grupper» av folk, det vil seie ei viss mengde individ med så mange felles kriteria at dei framstår som gruppe ut frå fire kriterier: nasjonalitet, etnisitet, rase elle religion. Skuleeksemplet er jødane under Hitler. Grunngjevinga for å utrydda dei, var at dei var jødar av rase. Ingen andre faktorar vart tekne med. Utdanning, økonomi, stilling i samfunnet før Hitler, var uvesentlege. Det einaste og avgjerande kriteriet som skilde mellom liv og død for dei, var prosenten av «jødeblod» i årane. Frå 100 til 50 % til gasskammeret. Dei med under 50 % fekk leva, men var sett på som uynskt raseforurensning.

Så langt synest definisjonen å stemma med realitetane. Men kva skjer om individa i gruppa som vert utrydda eller ynskt utrydda ikkje har dei fire karakteristika som gjer at FN godtek dei som ei gruppe? Dei vil naturleg nok – som menneskje – ha mange fellestrekk, men fell utanfor kriteria FN og andre lands autoritetar krev for at drapa kan klassifiserast som folkemord og dermed ha internasjonalt rettsvern.

Kva med dei som ikkje passar inn i FN si gruppeinndeling?

Lat oss tenkja oss enkeltindivid, drepne «an mass». Dei har ikkje felles nasjonalitet, er ikkje av same etniske gruppe, og har ikkje same religion eller andre karakteristika som krevst for at FN og statane som har ratifisert avtalen (inkludert Noreg), skal lova dei rettsvern. Vil det seia at dei derfor er «fritt vilt» for den eller dei som vil drepa dei?

Tankebiletet eg har i hovudet av «folkemord», er at mange enkeltindivid med eller utan felles karakteristika, vert drepne fordi ei sterkare gruppe (rasemessig, politisk, militært osv.) ynskjer det. Det eit underordna spørsmål om dei har same nasjonalitet, etnisitet eller rasemessige eller religiøse tilknytning. Det avgjerande – og grusomme – er at dei er uynskte og derfor ikkje får leva.

Og er dei utan rettsvern fordi dei ikkje kjem inn under kriteria i Folkemord-konvensjonen av 9. desember 1948, meinar eg at både FN og dei  ratifiserande statane er på ville vegar.

På «heden» vart sagt på tysk i gamle dagar om dei som budde avsides, utanfor lov og folkeskikk. Dei som budde der, var hed-ningane.

Og kven andre enn hedningane kan vel godta noko slikt?

 Ingen har lov å  bruka heile eller deler av teksten uten på førehand å ha skriftleg løyve frå meg.