Küngs gud eller min Gud?

Menoraen ved Knesset vitnar om ein levande Gud

Så er det på tide å avslutta innlegga om Küngs bok «Judaism». Eg har skrive at eg er ikkje einig med han og andre om tilnærming mellom dei tre monoteistiske religionane, - jødedommen, kristendommen og muhamedanismen.

Viktigaste grunnen er at mange, inkludert paven, seier: «Me tilber den same gud, berre med forskjellege namn. Israels Gud, JHVH, er den same som Allah.» Dermed spelar det ikkje noko rolle kven me rettar våre bøner til, eller trur på!

«Küngs gud er ikkje min Gud!»

Küng analyserer jødedommen og soga til jødefolket «vitskapeleg», og då formar det seg ein ny tanke eller hypotese inni mig. Som «arbeidshypotese» set eg overskrifta over. Tanken verkar kanskje brutal for deg som les dette, men har du fylgt med meg ei stund, så veit du at eg trur på «Israels Gud», enten du kallar han «Elohim», «Ha Shem», JHVH eller noko anna. Han er den einaste sanne og evig uforanderlege Gud.

Og om levt liv

Greier eg å bevisa eller avvisa denne hypotesen? Som utgangspunkt er det naturleg å starta på side 27 i Küngs bok der undertittel 5 er: «The establishment of monoteism». I mine tankar er det «Korleis trua på den eine og sanne Gud vart til».

Den humanistisk-historiske utviklinga

Küng startar med det Yehezkel Kaufmann, professor ved det hebraiske universitetet i Jerusalem, har skrive om «grunnleggjande idear i israelittane sin religion».[i]) Han viser jødane sin religion som «magiske forteljingar» om ein suveren Gud som står over alle kosmiske lover, osv., og gjev eit kort resymé av det Tanakh fortel om Israels Gud. Det som for meg er sant og truverdig, er for han «magiske forteljingar og legender»!

Etter dette går Küng vidare til historisk-kritisk bibelforsking med autoritetar som Albrecht Alt, Martin Noth, Otto Eissfeldt, Gerhard von Rad og andre. Alle desse har gjennom litteraturkritisk-,  sosiologisk-, historisk- og arkeologisk forsking, funne at realitetane noko heilt anna enn det Bibelen (/Tanakh) fortel. Küng skriv: «Eit viktig resultat av den nyaste forskinga er at biletet har vorte meir komplex».

Om medgang og motgang

Sanninga er derfor, hevdar han ut frå «forskinga» som er gjort, at jødane dyrka først mange gudar, både menneskeliknande figurar som Baal, Astarte med fleire, men og sol og stjerner. Det som skjedde vidare, var ei utvikling frå polyteisme eller fleirguderi, til monoteisme og trua på ein gud. [ii]) Og denne prosessen tok tid, skriv han.

Den tyske granskaren av Det gamle testamentet, Bernhard Lang, seier at i det niande århundret f. Kr. var det krig mellom Baal, Tyrus sin gud, og Jahve som var israelarane sin nasjonale gud. Profetane Elia og Elisja stod sentralt i denne krigen.

I det åttande århundret f. Kr. starta så «berre Jahve-perioden», og då i eit mindretal av folket. Denne tilstanden kallar han «monolatry», det vil seia at ein tilber «ein» gud, samstundes som ein godtek at det eksisterer andre gudar ved sida av denne.

I det sjuande århundret f. Kr. hadde monoteismen fest seg i Israel. Dei skulle tilbe Jahve åleine. Dette vert tidfest til kong Josias si religiøse reform.

Men først i det sjette århundret f. Kr. kan ein snakka om streng monoteisme, og det at babylonarane tok Jerusalem, vart sett på som straff for at folket ikkje fylgde denne trua. Elias’ «Jahve er Gud», skriv Küng, hadde ein lang veg før han vart einerådande.

Som bevis for denne prosessen vert «den første Jesaja», (profet 800 år f.Kr.) og Jeremias (profet 700 år f.Kr) dregne fram. Så 600 år f. Kr. kom «den andre Jesaja»: «Fortel og sei frå! Ja, lat dei rådslå alle saman! Kven har kunngjort dette frå gammal tid, forkynt det for lenge sidan? Var det ikkje eg, Herren? Og det er ingen Gud utan meg, ein rettferdig Gud og ein frelsar – ingen utan meg.» (Jes 45:21)

Om overflod og fest

Med desse orda er prosessen avslutta, i alle fall slik eg forstår Küng.

Min Gud er totalt anleis!

Han er ikkje eit tankeprodukt, skapt gjennom nokre hundreår med mental evolusjon. Han er den som står fram i 1. Mos.1,1. Les du derifrå til siste punktum i det me ikkje-jødar kallar Bibelen, vil du få glimt av både kven Gud er, korleis han arbeider, og korleis han presenterer seg for menneskje. Og med menneskje tenkjer eg på alle frå Adam og Eva, til apostelen Johannes der sat på Patmos og såg siste akt av denne verda sin eksistens.

Uansett kor mykje kunnskap me samlar, så er det i mine auge berre mikroskopisk samanlikna med kor stor Gud eigentleg er.

Korleis kan me læra å kjenna Gud?

For meg er det to nivå: Personleg erfaring, og forsking. Det første er å overgjeva seg til Han, og be Han ta hand om alt, både med vondt og godt. Det er «å vandra med Gud». Det gjev kvardags-erfaring.

Med forsking meinar eg på til dømes Salme 8: «Når eg ser din himmel, eit verk av dine fingrar, månen og stjernene som du har sett der, ⁵  kva er då eit menneske – at du hugsar på det, eit menneskebarn – at du tek deg av det?» (v. 4-5).

Inkludert kriser og katasatrofar

Evolusjonshypotesen vart lansert rundt 1850. Darwin med fleire meinte at på få år ville «the missing link» vera funne og hypotesen bevist. Det har ikkje hendt. No, snart 200 år sidan tanken dukka opp for første gang, er det ikkje lagt fram eit einaste og 100 % klårt bevis som gjer hypotesen om til faktum!

Derimot har alle forsking, både innover og utover i kosmos, eller på dei genetiske kodane som utgjer deg og meg i dag, vist «At truleg må det vera ein bevisst tanka bak alt dette».

Kvifor kan ikkje forsking åleine bevisa Gud?

For meg ligg svaret i 2. Mos. / Exodus 33. Der ber Moses om å få sjå Gud. Han får dette svaret:

«Sjå, her innved meg er det plass, still deg opp her på berget! ²² Når så herlegdomen min går framom, vil eg la deg stå i bergskòra, og eg vil dekkja deg med handflata til eg er komen forbi. ²³ Så vil eg ta handa mi bort; då kan du sjå meg bakanfrå, men andletet mitt kan ingen sjå.» (v.21-23).

Få, om nokon, har levt så nære Gud som Moses. Frå opplevinga med den brennande klungeren (Same boka kap.3), lærde han gjennom mange og lange år å lyda og tru. Same utfordring ligg framfor deg og meg og om me vil «sjå Gud»….

Dei gamle pietistane snakka og song også om «å lyda og tru». Det var Moses' – og deira «oppskrift!». Prøv du og, og ut frå mi erfaring vil du få sjå Gud.  

Men hugs at Moses såg han først etter at han hadde gått forbi.

Det er mi erfaring og…

---

[i] Frå side 27: «the ‘basic idea of Israelite religion’».

[ii] Vanleg skrivemåte er at når det er snakk om gud og gudar generelt, vert ordet skrive med liten «g». Når det derimot er snakk om «den eine og sanne Gud» som Bibelen er openberringa om, vert namnet skrive stor «G». Det er ein indikasjon at han er heilag slik jødisk og kristen tradisjon lærer.

Bileta er mine eigne. Bibeleteksten er frå Norsk Bibel, nynorsk utgåve.

Det er forbpode å bruka tekst eller bilete frå denne bloiggen uten skriftleg løyve frå meg.