Om kara-vanar og andre vanar.

Brev 11

….

Kjære deg.

Som eg sa sist eg skreiv: Takk for brev. Det var nett som du sat her attmed meg for å slå ein prat. Som kvar gong me treftest fjes til fjes, såg kvarandre i augene og kunne vera så himmelsk ueinige. Det er ikkje fjesbokopplevingar det. 

Eg hugsar.. 

Nei, lat meg svara på brevet ditt: Du fann ikkje i Bibelen kvar Jonas vart spydd i land. Berre at Gud snakka til fisken og han spydde Jonas opp på tørt land! Han må ha kjent seg temmeleg dårleg, fisken, sidan han spydde Jonasen heilt over flommålet. By var der ikkje då, men litt lenger sør skal det ha lege ein liten landsby. Men no er det landet si største hamn og ein moderne by: Ashdod. 

Den gongen gjekk karavanane langs kysten mellom Afrika og Europa langs Midt-i-havet-stranda i Asia om dei då ikkje skifte meining og drog innover i kontinentet slik Jonas gjorde. Då gjaldt det å finna stader med vatn i det tørre landskapet. Be’er Sheba, halvtimen herfrå, er kjend for gode brunnar. 70, seier nokre. Ein oase i Sørlandet med kvilestad for kamelar og møtepunkt for karane. Ja, det må ha vore karane som reiste. Konene, stakkar, måtte sitja heime med ungane, laga mat og mjølka sauene, geitene og kamelane. Det ligg i namnet ser du: kara-vane.

Framleis er her minne om karavanane.

Men her i huset i dag er det kona som er på reis saman med to damer, ei norsk-sveitsisk og ei chilensk. Reine kvinne-vanen med andre ord. Dei ville sjå ein by oppe i Galilea som vart bygd av ein Filip til ære for Cesar. Cesarea Filippi. Mannen til ho eine køyrde dei til trafikk-knutepunktet her nede i Sørlandet før han måtte på arbeid. Derfrå skulle dei ta toget klokka 05.00 og koma tilbake med fine bilete og ferske inntrykk i kveld ein gong. Landet er ikkje større enn at det tek berre nokre timar kvar veg, forstår du.

Men det var annleis i gamle dagar, det og. Då hadde romarane ein italiensk bataljon der oppe. 600 italienske elitesoldatar. Sjefen var ein Kornelius. Gud snakka til han som til fisken du veit, og sa han skulle senda folk til Jaffa. Der skulle dei henta, - nei, ikkje appelsiner, men ein Peter som sat på taket og bad.

Hadde det vore her hjå oss, kunne han snart fått sitt eige rom oppe på taket. Der er laga til to med eit lite kjøken og eit lite bad mellom. Der kunne han Peter laga seg mat sjølv, uansett kva han valde av duken som kom ned frå himmelen. Der var sikkert både hare og smågris, men han takka heilhjarta og høgt «Nei». Han visste ikkje betre, stakkar.

Arbeidet på taket skulle vore ferdig for lenge sidan. Sist veke kom Ikea-lastebil med flate pakkar, og i to dagar hadde karane si fulle hyre med å skru saman møblementet.  Kartongar med Trysil, Selje og andre heimekjende namn vart kasta ut i solsteiken. No ligg dei der og spør seg sjølve kva i alle dagar dei gjer på desse breiddegrader. Det må verka heilt svensk for dei.

I dag, søndag, skulle karane koma utkvilde og fulle av arbeidslyst etter sabbaten. Dei skulle gjera noko inne i huset og dermed måtte eg vera heime. Er redd flatpakkeskruinga tok både motet og innsatsviljen. Eg har prøvt sjølv.

 

Dei lurde på kva eg dreiv med. Kona og...

Å nei du. I dag er det berre katten og ungane som har halde meg med selskap. Lite med både underhaldning og oppmuntring. Derimot trøystar eg meg med «The number one bestseller: Jerusalem. The biography» av Simon Sebag Montefiore. 720 sider. «Astoundingly ambitious and triumphantly epic» for å seia det enkelt.  

Boka er ein murstein, og murstein skal eg skriva meir om i neste brev der du og skal få bilete og  nytt frå kvinne-vanen til Cesarea Filippi.  Me karane fekk ikkje vera med.

Nei forresten, eg har ein ting til å trøysta meg med. Har du høyrt om «Blüthner»? Ikkje det, nei. Eg kunne i alle fall ikkje hugsa å ha høyrt namnet før eg kom her. Men det gjer ingen ting. Like kjekt for det.

Med beste helsing frå meg til deg.

Ikkje klag på regnet. Du veit ikkje kor godt du har det!

Brev 10

……………………………..

Kjærer deg.

Nei, dette var kjekt! Tenk å få nytt frå Gamlelandet. (Må vel ha lov å seia det no me har vore to veker ute i verda? Eller burde eg venta ei veke til?) Du veit kva han sa han som kom tuslande heim att i tunet fordi han hadde kome for seint til Amerikabåten: «Du ju still hæv dat old katt?»

Stakkars katten. Han måtte kjenna seg urgammal der han fyken og malande kom for å ynskja mennesket sitt velkomen heim att. Kanskje han, katten altså,  hadde bruk for psykolog etterpå? Vår treng det framleis. Eg høyrer han remjar utanfor døra. Klagar av gammal vane. Eller for å få utvida sitt privilegium. Frå omstreifande mor med tre ynkelege små, har ho no hus og mat og nokre truskuldige tobeinte ho tydelegvis vil styra både med mjauing, fresing, knurr og klør. Kanskje ho lir av seinverknader frå ein vanskeleg barndom? Det kan gjeva seg mange slags utslag har eg høyrt.

Kva kråka ville, har eg derimot funne ut. I går kveld kom ho att. Med ektemake. Ikkje skreik ho til meg og ikkje let ho ille på nokon anna vis heller. Men ho fylgde godt med.  Ho ville sikkert hatt mat, både ho og gubben, men ho var mest interessert i det som er aller viktigast for alt liv på desse breiddegrader. Vatn.

Oliven til mat og blad til te

Ein del av jobben min er å vatna hagen og ein liten olivenlund i enden av husrekkja. Friske, grøne tre som no er over halvanna meter høge og fulle av veksande frukter. Plantar sette ned av norske israel-elskarar med same draumen som Moses, Josva, Ben Gurion og nokre millionar:  At øydemarka skulle blomstra og bæra frukt.

Hjå 90 % av huseigarane i denne byen ligg hagane som tørre plassar meir eller mindre fylte med ting av forskjelleg slag. Men i dette huset og nokre få andre vert det vatna nokre timar på ettermiddagen. Blomar som elles ville døy på få dagar, strekkjer seg her mot sola. Eit epletre og eit pæretre veks bak i hagen og vil gjeva frukt om eit år eller to. Slyngplantar og druer gror oppover murar og stolpar. Pasjonsblomsten har me ete frukter av sidan me kom. Hekken mot grannen på baksida skulle hatt ein omgang med hagesaksa. Ein lokal gartnar har sagt at no er tida. 

Olivenlunden har eigentleg timestyrt vatning, men elektronikken er daud og erstatta av meg. Det er ikkje inne-vatn eg vatnar med. Det er filtrert og kan drikkast or springen. Utslagsvatnet vert resirkulert og brukt ute. Bokstaveleg talt «Til utvendig bruk» som det stod på medisinflasker i gamle dagar. Kanskje det står slik enno. Kva veit eg. Ja, kanskje står det på vatningskranane og. Krusedullane er reint hebraiske for meg. Men kråkene gledde seg og tok til takke. Plantane og. 

 

Huset med vatninga til parken i framgrunnen

Hadde ikkje leiinga her nede i Sørlandet funne på å leggja ein by her, kva skulle kråkene og kattane livberga seg med då? No er byen 19 år, har butikk, synagoge, offentleg bad med badevakt, student- og ungdomsbustader og rundt 200 familiar i egne hus. Eigentleg var det ein kibbuts starta for 39 år sidan. Hønsehusa står litt nedom porten endå, men dei fjørkledde eggprodusentane vart flytte lenger vekk for å hindra problem med lukt og fluger. Åkrane og husa for plantar er i drift endå. «Driv-hus» og «stopp-hus» eller kva me no skal kalla dei. «Skuggehus» kanskje. Duken på desse stoppar akkurat nok solstrålar til at plantane overlever og produserer mat for grønsakglade tobeinte. Det motsette av det trengst lenger nord på kloden altså.

Verså god. Her kan du kvila.

Rundt byen går eit dobbelt, tre meter høgt gjerde. Ein indre del av det kan visstnok setjast straum på om det trengst. Vegen inn kan sperrast med ein sterk, gulmåla port og har vakthus attmed. Skiltet fortel at er porten stengd, ring …..  Men porten er i ustand og har vore det siste månadane. To kvartal nedanfor oss er det i tillegg klipt hol i det ytre gjerdet, kven som no gjorde det. Folk fortel dei har både ringt og snakka med kommuneleiinga om problemet, men ingen ting har hendt. Dessverre når det gjeld vern av byen. Heldigvis om ein tenkjer på kva som har hendt andre stader i landet. «Snart», «Neste veke» eller kva no kommunetoppane finn på å seia. Stakkars folk. Dei har ikkje ein gong ein stakkars terra-skandale å gøyma seg bak!

I enden på kvart kvartal  er det planlagt eit lite parkanlegg. Infrastrukturen er på plass her og, men oppfylginga manglar. Husrekkja ved sida av har stolar der ein kan kvila tyngdepunktet ein har omtrent på midten. Kost berre av sanden først. Havgula vaknar gjerne på ettermiddagen med nokre friske fråspark som tek sand med seg. Etterpå roar ho seg ned og vert berre til glede.

Nei, no gløymde eg reint å svara på brevet ditt. Den alderen, veit du. Men eg lovar å svara neste gong eg skriv.

Meg.

Kva skal ein med termometer når det ikkje fortel sanninga midt på varmaste dagen?

Brev 9

……………….

Og mannen han gjekk seg i vedaskog,

Før den radude tråden gøymer seg!

Hei fara, i vedaskog.

Der sat det ei kråke i lunden og gol,

Hei fara, faltu riltu raltu ra.

Var det ikkje slik me lærde visa om den utruleg nyttige kråka?

Me går ikkje i vedaskog. Ikkje her nede i alle fall. Har ikkje bruk for ved heller med den varmen som dette landet er forsynt med. Termometeret, ekte «norsk», er derimot festa på eit trestykke. Furu, ser det ut til. Far hadde eit slikt på veggen heime på Natås. Eg har eitt i kjellaren (for å fylgja med så potetene ikkje har der korkje for varmt eller for kaldt), og så heng det eitt ved kjøkendøra her i huset. Det ville fungert flott både på Natås og på Vangsnes, men er eit sorgens kapittel her. Eg er både vonbroten og lei.

Dermed har eg noko å klaga for, veit du. Det er nyttig, det. Trist om eg skulle koma or vanen. Men tenk å laga noko så dumt! Treplata med alle strekane både oppom og nedom nullen, er heilt perfekte. Jordbærsafta eller kva det no er inni glasstaven, også. Dei som laga vedunderet sette på tre magebelte for å halda glasstonga der ho skulle vera. Ein god ide og heilt nødvendig både for at ho ikkje skulle verta knust, og for at rett temperatur skulle vera rett temperatur og ikkje meir eller mindre.

Nest er metallbeltet som helt glaskula på plass i holet i ryggen. Så er det eit tynt, kvitt eitt på minus femten grader, noko som sjølvsagt er heilt i orden her.  Men kvifor skulle dei setja det øvste bandet så eg ikkje kan sjå om det er 38,5 grader, 39 grader eller 39,5 grader Celcius? 

Dermed må eg rusa dags-temperaturen til «39 grader blank». Overkanten av festet er nett på 40. Der har eg ikkje sett raudstripa endå. Til no har ho gøymt seg alle dagane for ikkje å fortelja oss den nakne sanninga frå midt på føremiddagen til havgula kjem på ettermiddagen. No spelar det ikkje varmen noko rolle for potteplantane som held han med selskap. Dei får stå i skuggen og nyt livet slik som me andre når me slepp vera ute i solsteiken. I tillegg har Godlukts-slyngplanten, - «dufteranken» som butikkane heime kallar han, eige røyr. Dermed får han si tilmålt vassmengde i fastsett tid. Ikkje slik nokonlunde både i tid og vassmengde som dei får som er mitt og hageslangen sitt ansvar. 

Vatninga går berre på den største i midten. Dei andre er mitt og hageslangen sitt ansvar.

Tilbake til kråka. Ikkje ho i vedaskogen altså. Denne sat plutseleg på taket vårt og glante ned på oss i dag tidleg. Kona og eg sat bak huset og nytte at morgonen endå var sval. Me har den vanen å drikka søramerikansk mate-te på morgonen, også her nede. Ein del av morgonstellet, kan du seia. Før frukost og andakt og det andre som føl med, men etter at eg har skrapt skjegget av kjakane og vaska svevnen or augene.

Me sat der i fred og anten ingen fåre då brått eit «Kraaa» skar som ein kniv gjennom morgonlufta. Duene hadde kurra i morgongryet. Gråspurv og andre småfuglar hadde laga godlydar i dagninga, men alt hadde stilna av etter som sola steig. Einast ein variasjon av kvefs, eller «vøps» som me sa der eg såg dagslyset for første gong, hadde vimsa seg ut og inn or hekken me sat at attmed. Summande.  Me to godpratte slik gamle ektefolk skal gjera og budde oss så smått på i trekkja innomhus.

«Kraaa». Å seia at ho gol, vil vera å lyga. Me som ikkje hadde sett kråker her nede i Negev, - i byen med Jonas-haugen derimot var mange, skvatt til som om kvefsane hadde stukke oss. Eg svarde med nokre ramneskrik, slik eg stundom gjer for å terga kråkene på Vangsnes. Ho på taket skakka på hovudet, baksa litt med vengene, flaug så nokre gonger i ring rundt huset for sikkerheits skuld før ho tok kursen nordover. Utan ein lyd. Kanskje ho vart redd ho skulle enda opp som tunnesalta kjøt, vindauge eller med føtene som møkagreip. Kven veit kva songar ho hadde lært då ho var lita.

Kyrkjebåt har me i alle fall ikkje bruk for her nede. Ikkje andre heller. Då sabbaten gjekk inn i går kveld, hadde folk familiekveld eller var i synagogen. Nokre gjekk kveldstur. Andre brukte bil. Men denne morgonen, på sjølve sabbaten, var alt stilt. Ikkje bilar og ikkje folk korkje å sjå eller høyra.

Kanskje det var derfor det gråe og svarte vesenet på taket gjorde slikt inntrykk?

No må du ha det godt.

Helsing oss to her nede i varmen.