Framsida på boka eg skriv om

Frontkjemparane

Dette var etter krigen namnet på fleire tusen nordmenn som gjekk inn på tysk side i krigen. Dei fleste vart sende til Austfronten og Finland.

I bloggen for 05.07 siterte eg frå eit brev som vart offentleggjort frå ein av desse:

«6. oktober ble et brev fra frontkjempere ⁱ) lest i Oslo radio, og også det siterte Nyhetsoversikt. En av dem kunne berette om følgende store opplevelse. Han skriver fra Ukraina:

Under vår framrykking måtte vi foreta en husundersøkelse. Under et teppe fant vi en sprell levende jøde. Han prøvde å komme med forklaringer, men det nyttet ham ikke. Vi gjorde kort prosess. Utenfor ble han skutt på tre meters avstand. Hans råtne hjernemasse veltet ut.»

Sitatet kopierte eg frå Rødners bok. På ein tur til Feie, øykommunen i vest for Fastlandsnoregs vestlegaste punkt, Vardetangen, fann eg på venterommet eldre bøker eg kunne forsyna meg av for ein billeg penge. Og boka eg tok, var Vegard Sæthers: ««En av oss». Norske frontkjempere i krig og fred». [i]

og baksida...

«Divisjon Wiking angriper»

Dette er overskrifta på eit underkapittel i andre delen av boka. Som kjent frå andre kjelder, var det mest i Polen og Ukraina at dei norske frontkjemparane var vitne til og eventuelt deltok i overgrep mot jødar. Etter det eg finn på internett [ii], så var det, av 15 200 000 drepne sivile, om lag 2 400 000 jødar.

Av Sæthers bok går det fram at mange av frontkjemparane hadde bakgrunn i NS sitt barne- og ungdomsarbeid. Det er derfor naturleg å tru at dei var vel indoktrinerte i nazistisk raseteori, og at tankane som låg bak det fatale vedtaket på Wansee-konferansen i juli 1941, var godtekne. Sitatet Rødner tok med, viser at dei som publiserte det i Oslo under krigen, såg på drap av jødar som eit slags heltegjerning.

På sidene 93-95 tek Sæther med ein del om det «Hans» og nokre kameratane opplevde:

«Oppholdet her ble ikke kjedelig, for her drev ukrainsk hjelpepoliti intens jakt på jøder som skrekkslagne flyktet over tak og gjerder». - «Og ukrainerne var nådeløse: Jødene ble «skutt ned som spurver», noterte han.»

Skjererndump frå
https://www.norgeshistorie.no/andre-verdenskrig
/1765-de-norske-frontkjemperne.html

«Her var også norske soldater i divisjon Wiking delaktige. Notater som: «Det ble ikke grepet inn mot uvesenet fra vår side – vi måtte vente på videre fremmarsj i og ved bilene» og «Ingen av soldatene eller offiserene gjør antydning til å ville gripe inn» viser en stilltiende aksept av det som skjedde.  I det første tilfellet (sitert tidligere i kapittelet [iii]) dreide det seg om jøder som ble skutt, i det andre tilfellet tok en sivilist i bruk en spade fra en av de tyske militærbilene, og slo løs på en mann som ble beskylt for å være «jøde», «banditt og fredsforstyrrer». Mannen ble levende begravd, og Ørnulf handlet: «Jeg synes dette er forferdelig å se på og ber gruppeføreren vår om å gjøre noe. Han synes visst selv det er ille, og han gjør ende på mannen med et skudd». Eksemplene synliggjør både stilltiende deltakelse og aktiv inngripen fra norske soldater i divisjon Wiking»

«Flere forhold peker imidlertid mot at soldater fra divisjonen gjorde mer enn dette: Den britiske etterretningsorganisasjonen fanget opp tyske militære radiomeldinger som tydet på at enheter av divisjonen var delaktige i massemord på jøder i Lwow».

Rettsoppgjeret 

Forfattaren har gjort eit grundig arbeid med dokumentering av kvar frontkjemparane var, korleis det gjekk med dei etter krigen, og landssviksoppgjerdet. Dei fleste fekk nokre få års fengsel, men greidde stort sett å koma tilbake og inn i eit normalt liv etter soninga.

Detalj frå SS-soldatane si uniformshue

Eg finn ikkje noko i dommane relatert til overgrep mot jødan der dei norske frontkjemparane tenestegjorde. Som soldatar i den delen av den tyske krigsmakta, må ein vera naiv om ein skal tru at dei berre var passive tilskodararar til krigsbrotsverka SS er kjende for.

Ein annan ting er at frontkjemparane (og familiane?) hadde ein forrett når det galt fortdelinga av det som den  norske staten konfiskerte av jødisk eigedom. Dette vart ikkje – så langt eg forstår, registert på ein slik måte at ting kunne sporast eller seinare verdsetjast når jødane som kom heim søkte om erstatning. I Sæthers elles så grundige bok, er ikkje dette nemnt.

Bortsett frå sidene 93-95, er dei resterande vel 350 sidene uten informasjon om tilhøvet mellom frontkjemparane og jødane, korkje i Noreg eller Aust-Europa.

I del 10, «Refleksjon», gjer forfattaren seg tankar rundt det han har teke med i boka. Her kjem han inn på korleis  desse frontkjemparane såg på seg sjølve og tenesta for NS og tyskarane som dei hadde gjort. 

Men eg, einspora som eg er, fann relativt lite av det eg leitte etter....

---

[i] Boka kom ut på Cappelen Damm AS, i 2010. ISBN 978-82-02-36761-9.

[ii] Sjå til dømes Operasjon Barbarossa – Wikipedia

[iii] Parantesen er innsett av meg for samanhengen si skuld..

Det er forbode å bruka tekst eller bilete frå denne bloggen uten skriftleg løyve frå meg.

Også i naturen er ting fletta inni kvarandre

Om himmel og jord

Sist skreiv eg om ein forunderleg figur som i Bibelen går under ei lang rekkje ulike namn. Me finn han som «Slangen» i det tredje kapittelet i første boka, og som «Draken» i det tredje siste kapittelet i den siste boka. Mellom desse ytterpunkta finn me han som «Djevelen», «Satan» eller noko anna.

Stort sett les me om det han gjer eller ynskjer å gjera her på denne jorda. Eit unnatak er i Jobs bok der han dukkar opp mellom «Guds søner» på ein stad som tradisjonelt vert tenkt på som himmelen.[i]

Ein åndeleg kamp

Eit mykje sitert bibelavsnitt mellom kristne gjennom tidene, er Efesarbrevet kapittel 6. Der står det om den åndelege rustninga Gud gjev sine: «For vår strid er ikkje mot kjøt og blod, men mot makter og herredøme, mot verdsens herskarar i dette mørkret, mot vondskapens åndehær i himmelrommet.» (Ef. 6,12).

Dette skriftordet står i samband med noko Paulus skriv om familien. Likevel er det grunn til å oppfatta orda om rustninga som allmenngyldige. Det slær fast at kampen mot djevelen er ein åndeleg kamp, for Guds og vår motstandar (1. Pet. 5,8) er ein fallen engel. Dermed vert det snakk ein kamp som føregår på to plan, eit åndeleg eller himmelsk nivå og eit fysisk eller jordisk.

Gud skapte alt vakkert og godt..

Så langt eg forstår, starta denne striden i himmelen om me tolkar namnet  «fyrsten av Tyrus» som eit anna namn på Satan (Esek.28). Det same indikerer orda «du morgonstjerne, son til morgonroden» hjå Jesaja.

Men frå 3. kapittel i starten av Bibelen til det tredje siste kapittelet i boka, er jorda valen eller arenaen der den åndelege kampen føregår.

«… som modellen som vart vist deg på fjellet»

Både når det gjeld Israels tabernakel og orda i Toraen, så var det noko Gud gav Moses i dei periodane han var oppe på Sinaifjellet. I alle fall slik eg forstår det, fekk han der sjå og høyra ting som til då ikkje fanst i denne verda. Han fekk høyra Gud tala ord som han skulle gjeva vidare. Han såg og ting som han vart pålagd å få omskapt til jordiske, fysiske ting.

Gud hadde gjeve visse personar (Besalel og Oholiab) evne og forstand til å overføra «modellen» Moses hadde sett på fjellet til fysiske ting av gull, sølv, lin og meir. (1. Mos. 31,1 m.m.). I tillegg arbeidde andre med naturlege evner. Takka være alle desse, vart Tabernaklet ein realitet.

Det same galt arbeidet som prestane (Aron og sønene) og levittane skulle utføra i den jordiske kopien av det himmelske førebiletet.

«Og Moses gjorde som Herren hadde pålagt han» (3. Mos 8,4) står det mange stader. Han var trufast i oppgåva med å overføra den levande Guds påbod og planar til jødefolket – og frå dei har me andre fått kunnskapen.

 Han let nytt liv spira fram kvar vår...

 «Stig hit opp, så skal eg syna deg det som heretter skal henda.»

Dette var orda apostelen Johannes fekk høyra (Op. 4,1), og dermed fekk han gå gjennom «døra som var opna i himmelen» for å sjå det som skulle henda både oppe i himmelen og nede på jorda.

Frå 4 kapittel får me så sjå verda si utvikling i eit himmelsk perspektiv. Me får sjå kva som skjer i himmelen, og kva som skjer – eller skal skje – nede på jorda. Kanskje viktigaste lærdommen for oss er kor nært ting som skjer på jorda, er knytt til det som har hendt i himmelen.

Frå kapittel 6 ser me at det vert brote segl [ii] i himmelen, og straks skjer det veldige endringar nede på jorda. Seinare ser me englar som bles i basunar [iii], og straks skjer nye ting på jorda.

I kapittel 16 vert det tømt skåler over heile universet, og dermed kjem naturkatastrofar som påfører menneskja enorme lidingar. Alt dette skjer fordi menneskja har valt å sjå vekk frå det åndelege aspektet i Gudsopenberringa, og forlate trua på den eine, sanne Gud. Kort sagt fordi dei har valt å høyra på «Slangen» og ikkje på Gud.

Guds vilje er liv og fred!

Endringar i naturen…

Me trur kanskje at syndefallet og Satan si makt berre gjeld oss menneskje, men slik er det ikkje. Ser me på kva som skal skje i tusenårsriket eller fredsriket når Messis rår over jorda frå Jerusalem, verkar det utruleg sett med «våre» auge. Og alt dette fordi i desse tusen åra er Satan lagt i lekkjer og er makteslaus.

«Då skal ulven bu saman med lammet og leoparden leggja seg hos kjeet. Kalv og ungløve skal beita saman medan ein smågut gjeter dei. ⁷  Ku og bjørn skal beita, ungane deira leggja seg saman, og løva skal eta halm som oksen. ⁸  Spedbarnet skal leika attmed hòla til slangen og barnet strekkja handa ut mot ormebolet.

⁹  Ingen skal skada eller øydeleggja noko på heile mitt heilage fjell. For landet er fylt av kjennskap til Herren slik vatnet dekkjer havsens botn.

¹⁰  Den dagen skal Isais [iv] rotskot stå som eit banner for folka. Folkeslaga skal søkja han, og hans bustad skal vera herleg». (Jes. 11,6-10).

Kva så med Küngs gud og min Gud?

Min Gud som er Bibelens Gud, er den som tok initiativet til alt saman, skapte alt og oppheldt alt trass i Satans iherdige kamp for å stela, øydeleggja og drepa. (Joh.10,10). Israel er det beste beviset på at denne Gud er aktiv og levande også i dag.

Küngs gud, han som evolusjonerte frå polyteisme til monoteisme nokre hundre år før Kristi fødsel, er for meg ein imaginær «papirgud» som korkje kan frelsa eller hjelpa.

Eg er glad at eg har møtte Bibelens Gud. Eg takkar og jødane for denne opplevinga, for «frelsa kjem frå jødane». (Joh.4, 22b).

Kva trur du?

---

[i] Det er spørsmål om det er fleire himlar. Tradisjonelt i jødisk tankegang, er det snakk om sju himlar. Paulus seier i 2. Kor.12,2 at han vart bortrykt til «den tredje himmel». Denne debatten går eg ikkje inn på her.

[ii] Frå gammal tid var det vanleg at brev og dokument som ikkje måtte lesast av andre enn dei som var autoriserte, vart «forsegla». Då eg var liten, kveikte far min på ei raud lakkstang og let flytande lakk drypa ned på forseglinga av konvolutten han skulle senda. Og så hadde han eit messingsegl han trykte nedi før lakken stivna. Det skulle hindra at ikkje autoriserte personar i posten skulle kunne opna brevet, og mottakaren kunne bryta seglet og vita at innhaldet var urørt. Noko slikt er det eg tenkjer føregjekk eller skal føregå der oppe frå kap 6 og utover.

[iii] Lyden av basunar eller for den del bukkehorn, har alltid spelt ein viktig rolle i jødisk historie og kultur. Lyden var og ein teikn på Guds nærleik på Sinai.(T.d. 2. Mos.19,16).

[iv] Isai eller "Jesse" var far til David. Messias kjem av Davids ætt, og  «Rotskotet» er eit bilete på han.

Bibeltekstane er frå Norsk Bibel, nynorsk utgåve. Bileta er mine eigne.

Det er forbode å bruka bilete eller tekst frå denne bloggen uten skriftleg løyve frå meg.

Det går ikkje alltid slik eg tenkjer….

Eg hadde planlagt å ikkje skriva meir om boka til Hans Küng, men tankane forsette å arbeida med det eg hadde lese. Dermed får eg plaga deg litt meir….

Frå monoteisme til polyteisme

Küng og alle dei «vise» han refererer til, meinte altså at monoteismen eller trua på ein gud åleine, vaks sakte fram  ut frå den originale polyteismen eller fleirguderiet. Dei meinte at dei kunne visa dette ut frå Det gamle testamentet (GT) [i] eller Tanakh.

No er eg ikkje mellom dei med lange studium og imponerande eksamenar bak seg, men eg har prøvt gjennom livet stadig å læra noko nytt og på den måten utvida horisonten egoet mitt orienterer seg ut frå.

Kanskje derfor ser eg framvoksteren av polyteismen alt i starten på den boka eg trur Gud, JHVH eller «Ha Shem» har lagt i hendene våre. Den starta med å presentera ein Skapar. Første kapitelet sluttar med «Og Gud såg alt det han hadde gjort, og sjå, det var overlag godt. Og det vart kveld, og det vart morgon, sjette dagen.» (1. Mos./Genesis 1,31)

Då var skapingsprosessen avslutta her på jorda, og ute i universets nøye avbalanserte system med soler, månar og planetar. Og sidan Gud hadde lagt ei god arbeidsveke bak seg, tok han seg ein velfortent kviledag: Sabbaten.

«Slangen i Paradiset»

Du kjenner nok uttrykket. Det kjem frå det tredje kapitelet i Bibelens første bok. Der møter du ein type som dukkar opp med jamne mellomrom heilt til nest siste akt av endetida. Slangen, djevelen eller kva anna han vert kalla, finn du spor etter heile vegen bortsett frå dei to første kapittela eg alt har nemnt, og i dei to siste, Johannes’ openberring kapittel 21 og 22.

For meg er dei fire første orda han seier til Eva, «lema» for heile hans prosjekt: «Har Gud verkeleg sagt:…..» (kap.3,1). Føremålet med det han seier, er å så tvil og få leia dei nyskapte menneskja vekk ifrå den gudgjevne oppskrifta for livet på jorda. Som du og veit: Han greidde det.

På gresk heiter han «anklagar» eller «bakvaskar» som dei sa i gamle dagar. Det ordet, diabolos, går att i vårt «djevel». Frå hebraisk kjem ordet «satan» som betyr «ein som motarbeider», eller «fiende».

Kvar kom han i frå?

Me veit lite om opphavet til denne Guds og Guds folks fiende. Hjå Job møter me han i første kapittel som ein av «Guds søner» (Job 1,6). Det går ikkje fram kvar og når dette møtet skjedde, men det er vanleg å tenkja at det skjedde i himmelen.

I boka til Esekiel (kap 28, 12 - 19) er det vanleg å forstå «fyrsten eller kongen av Tyrus» som eit anna namn på djevelen. Stemmer det, vart han skapt av Gud, og var noko av det vakraste i skaparverket. Han var «ein salva kjerub» som var ulastande til han ein dag synda (v.15).

Som resultat tok Gud frå han den posisjonen og glansen han hadde hatt, og kasta han ned på jorda (v.17). Om det er dette Jesus snakka om i Lukas 10,18: «Eg såg Satan falla ned frå himmelen som eit lyn» (Luk 10,18b), er uvisst. Kanskje og kanskje ikkje.

Jesaja skriv noko liknande som Esekiel (Jes. 14, 12- 15). I den profetien var Satan «den lysande morgonstjerna». [ii] «Det var du som sa i ditt hjarta: Til himmelen vil eg stiga opp, høgt over Guds stjerner vil eg reisa trona mi.» (Jes 14,13a). Slik eg forstår det, vart han stolt og stor og kom i konflikt med Guds vilje og plan. Det har han vore sidan - og skal vera, seier Bibelen, inntil han vert bunden for godt og kasta i Eldsjøen. (Johs.opb.20).

I GT, Tanakh, stod han fram som slangen i Edens hage, men etter det ser me han mest på måten han held fram med å føra menneskja bort ifrå Guds plan. Her kjem både polyteismen eller trua på fleire gudar inn, sviket av pakta jødane fekk del i gjennom Abraham og som vart fornya både ved Sinai og før Moses’ bortgang, og så vidare.

Jesu undervisning

Jesus, som kom frå Faderen, starta si offentlege teneste med ein open konfrontasjon med Satan. Både Matteus (kap 4), Markus (kap1) og Lukas (kap 4) fortel om denne prøvinga som Jesus gjekk sigrande ut av. Medan me i GT eller Tanakh lærer mest om satan eller djevelen sine gjerningar mot jødefolket, står han i NT nemnt som djevelen 9 gongen og som Satan 24 gonger, og då i ein meir allmenn-menneskeleg samanheng. Ofte vert det brukt andre namn som til dømes «tjuven»: «Tjuven kjem berre for å stela, drepa og øydeleggja. Eg er komen for at de skal ha liv og overflod.» (Joh. 10,10). Alle viser til Satan eller djevelen.

Det var denne vonde ånds- eller englefyrsten som øydela menneskja sitt reine og nære tilhøve til sin skapar og Gud (t.d.1. Mos. 3, 8-10). Det øydela og monoteismen – trua på den einaste og sanne Gud, og som framleis fører både jødar og ikkje-jødar vill til vår eiga ulukke.

Johannes såg enden på denne soga

I 20. kapittel skildrar Johannes korleis Satan, her omtalt som Draken, vert fanga og bunden for 1000 år. Etterpå får han sleppa laus ei kort tid, og menneskja, etter 1000 år under Messias sitt styre, let seg føra vill på nytt (Op. 20,8). Som resultat kjem det store slaget på slettelandet nord i Israel der Gud grip direkte inn slik han gjorde mot Sodoma og Gomorra. Slaget endar med at djevelen vert kasta i Eldsjøen og hans demoniske makt er for evig og alltid slutt.

Dette får vera nok for i dag….

---

[i] Vanlege forkortingar for Det gamle testamentet er GT, og for det nye testamentet NT.

[ii] I norsk tradisjon ein anna namn på planeten «Venus».

Bibelsitata ert som vanleg frå Norsk Bibel, nynorsk utgåve. Bileta er mine eigne.-

Det er forbode å bnruka tekst eller bilete frå denne bloggen uten skriftleg løyve frå meg.

Küngs gud eller min Gud?

Menoraen ved Knesset vitnar om ein levande Gud

Så er det på tide å avslutta innlegga om Küngs bok «Judaism». Eg har skrive at eg er ikkje einig med han og andre om tilnærming mellom dei tre monoteistiske religionane, - jødedommen, kristendommen og muhamedanismen.

Viktigaste grunnen er at mange, inkludert paven, seier: «Me tilber den same gud, berre med forskjellege namn. Israels Gud, JHVH, er den same som Allah.» Dermed spelar det ikkje noko rolle kven me rettar våre bøner til, eller trur på!

«Küngs gud er ikkje min Gud!»

Küng analyserer jødedommen og soga til jødefolket «vitskapeleg», og då formar det seg ein ny tanke eller hypotese inni mig. Som «arbeidshypotese» set eg overskrifta over. Tanken verkar kanskje brutal for deg som les dette, men har du fylgt med meg ei stund, så veit du at eg trur på «Israels Gud», enten du kallar han «Elohim», «Ha Shem», JHVH eller noko anna. Han er den einaste sanne og evig uforanderlege Gud.

Og om levt liv

Greier eg å bevisa eller avvisa denne hypotesen? Som utgangspunkt er det naturleg å starta på side 27 i Küngs bok der undertittel 5 er: «The establishment of monoteism». I mine tankar er det «Korleis trua på den eine og sanne Gud vart til».

Den humanistisk-historiske utviklinga

Küng startar med det Yehezkel Kaufmann, professor ved det hebraiske universitetet i Jerusalem, har skrive om «grunnleggjande idear i israelittane sin religion».[i]) Han viser jødane sin religion som «magiske forteljingar» om ein suveren Gud som står over alle kosmiske lover, osv., og gjev eit kort resymé av det Tanakh fortel om Israels Gud. Det som for meg er sant og truverdig, er for han «magiske forteljingar og legender»!

Etter dette går Küng vidare til historisk-kritisk bibelforsking med autoritetar som Albrecht Alt, Martin Noth, Otto Eissfeldt, Gerhard von Rad og andre. Alle desse har gjennom litteraturkritisk-,  sosiologisk-, historisk- og arkeologisk forsking, funne at realitetane noko heilt anna enn det Bibelen (/Tanakh) fortel. Küng skriv: «Eit viktig resultat av den nyaste forskinga er at biletet har vorte meir komplex».

Om medgang og motgang

Sanninga er derfor, hevdar han ut frå «forskinga» som er gjort, at jødane dyrka først mange gudar, både menneskeliknande figurar som Baal, Astarte med fleire, men og sol og stjerner. Det som skjedde vidare, var ei utvikling frå polyteisme eller fleirguderi, til monoteisme og trua på ein gud. [ii]) Og denne prosessen tok tid, skriv han.

Den tyske granskaren av Det gamle testamentet, Bernhard Lang, seier at i det niande århundret f. Kr. var det krig mellom Baal, Tyrus sin gud, og Jahve som var israelarane sin nasjonale gud. Profetane Elia og Elisja stod sentralt i denne krigen.

I det åttande århundret f. Kr. starta så «berre Jahve-perioden», og då i eit mindretal av folket. Denne tilstanden kallar han «monolatry», det vil seia at ein tilber «ein» gud, samstundes som ein godtek at det eksisterer andre gudar ved sida av denne.

I det sjuande århundret f. Kr. hadde monoteismen fest seg i Israel. Dei skulle tilbe Jahve åleine. Dette vert tidfest til kong Josias si religiøse reform.

Men først i det sjette århundret f. Kr. kan ein snakka om streng monoteisme, og det at babylonarane tok Jerusalem, vart sett på som straff for at folket ikkje fylgde denne trua. Elias’ «Jahve er Gud», skriv Küng, hadde ein lang veg før han vart einerådande.

Som bevis for denne prosessen vert «den første Jesaja», (profet 800 år f.Kr.) og Jeremias (profet 700 år f.Kr) dregne fram. Så 600 år f. Kr. kom «den andre Jesaja»: «Fortel og sei frå! Ja, lat dei rådslå alle saman! Kven har kunngjort dette frå gammal tid, forkynt det for lenge sidan? Var det ikkje eg, Herren? Og det er ingen Gud utan meg, ein rettferdig Gud og ein frelsar – ingen utan meg.» (Jes 45:21)

Om overflod og fest

Med desse orda er prosessen avslutta, i alle fall slik eg forstår Küng.

Min Gud er totalt anleis!

Han er ikkje eit tankeprodukt, skapt gjennom nokre hundreår med mental evolusjon. Han er den som står fram i 1. Mos.1,1. Les du derifrå til siste punktum i det me ikkje-jødar kallar Bibelen, vil du få glimt av både kven Gud er, korleis han arbeider, og korleis han presenterer seg for menneskje. Og med menneskje tenkjer eg på alle frå Adam og Eva, til apostelen Johannes der sat på Patmos og såg siste akt av denne verda sin eksistens.

Uansett kor mykje kunnskap me samlar, så er det i mine auge berre mikroskopisk samanlikna med kor stor Gud eigentleg er.

Korleis kan me læra å kjenna Gud?

For meg er det to nivå: Personleg erfaring, og forsking. Det første er å overgjeva seg til Han, og be Han ta hand om alt, både med vondt og godt. Det er «å vandra med Gud». Det gjev kvardags-erfaring.

Med forsking meinar eg på til dømes Salme 8: «Når eg ser din himmel, eit verk av dine fingrar, månen og stjernene som du har sett der, ⁵  kva er då eit menneske – at du hugsar på det, eit menneskebarn – at du tek deg av det?» (v. 4-5).

Inkludert kriser og katasatrofar

Evolusjonshypotesen vart lansert rundt 1850. Darwin med fleire meinte at på få år ville «the missing link» vera funne og hypotesen bevist. Det har ikkje hendt. No, snart 200 år sidan tanken dukka opp for første gang, er det ikkje lagt fram eit einaste og 100 % klårt bevis som gjer hypotesen om til faktum!

Derimot har alle forsking, både innover og utover i kosmos, eller på dei genetiske kodane som utgjer deg og meg i dag, vist «At truleg må det vera ein bevisst tanka bak alt dette».

Kvifor kan ikkje forsking åleine bevisa Gud?

For meg ligg svaret i 2. Mos. / Exodus 33. Der ber Moses om å få sjå Gud. Han får dette svaret:

«Sjå, her innved meg er det plass, still deg opp her på berget! ²² Når så herlegdomen min går framom, vil eg la deg stå i bergskòra, og eg vil dekkja deg med handflata til eg er komen forbi. ²³ Så vil eg ta handa mi bort; då kan du sjå meg bakanfrå, men andletet mitt kan ingen sjå.» (v.21-23).

Få, om nokon, har levt så nære Gud som Moses. Frå opplevinga med den brennande klungeren (Same boka kap.3), lærde han gjennom mange og lange år å lyda og tru. Same utfordring ligg framfor deg og meg og om me vil «sjå Gud»….

Dei gamle pietistane snakka og song også om «å lyda og tru». Det var Moses' – og deira «oppskrift!». Prøv du og, og ut frå mi erfaring vil du få sjå Gud.  

Men hugs at Moses såg han først etter at han hadde gått forbi.

Det er mi erfaring og…

---

[i] Frå side 27: «the ‘basic idea of Israelite religion’».

[ii] Vanleg skrivemåte er at når det er snakk om gud og gudar generelt, vert ordet skrive med liten «g». Når det derimot er snakk om «den eine og sanne Gud» som Bibelen er openberringa om, vert namnet skrive stor «G». Det er ein indikasjon at han er heilag slik jødisk og kristen tradisjon lærer.

Bileta er mine eigne. Bibeleteksten er frå Norsk Bibel, nynorsk utgåve.

Det er forbpode å bruka tekst eller bilete frå denne bloiggen uten skriftleg løyve frå meg.

Største krisa i jødane si soge

Det er snart på tide å forlata boka til Küng, men endå er det nokre ting eg har lyst til å nemna. Det første er den enorme endringa som jødedommen gjennomgjekk, - det Küng reknar som paradigmeskiftet frå år 70 til år 135. Då vart det andre templet og Jerusalem øydelagt, og då jødeopprøra endeleg var slegne ned, prøvde romarane å bryta alle band jødane hadde til landet, og først og fremst med byen Jerusalem.

Som me veit, kalla dei landet «Palestina» som betydde for dei noko slikt som «Filistarland». 

Med dette var det slutt på det jødiske opprøret til dei politiske inspirerte jødane (zelotane), og til dei religiøse (Essearane / Qumran) motstandarane. Dette var og slutten på den jødiske kongedømmet, og overklassen der sadusearane høyrde heime, vart eliminert.

Men det aller viktigaste var at templet, offertenestene og presteskapet [i] vart vekke.  Dermed vart desse viktigaste og mest samlande elementa i jødiske tru og kultur ikkje-eksisterande. Slik er det endå.

Etter Küngs meining var kanskje dette ei større krise enn bortføringa til Babylon, og tomrommet vart fylt av det han kallar «Middelalderparadigmet».

Opphavet til jødane sitt religiøse liv etter år 135

Sist skreiv eg om farisearane og det som eg visste før eg las Küngs bok. Første delen av kapitelet om Mellomalder-paradigmet, skildrar korleis det utvikla seg ei ny form for religiøst liv mellom jødane.

Etter siste slaget i 135 var storparten av jødane enten drepne eller bortførde. Det vart innført dødsstraff for jødane (= omskorne)  som vart tekne i Jerusalem, også om dei tilhøyrde Jesus-sekta.

Küng seier at farisearane, som han kallar «pietistiske» lekfolk, greidde derimot å overleva. [ii]) Johanan ben Zakkai som hadde vore medlem i Det høge rådet, hadde vore halvhjarta med i krigen. Han vart smugla ut av Jerusalem i ei kiste og overgav seg til romarane før byen fall.

Romarane let han opna ein hus der han kunne undervisa i Jabneh, nær Jaffa, og der samla det seg etter kvart mange skriftlærde. I motsetning til dei som hadde samla seg i Masada, var dette religiøse leiarar som søkte fred med romarane. Dei representerte familiar spreidde utover i landet og livnærde seg på forskjelleg vis som jødane elles. På den måten var dei vanskelege å gripa tak i enn dei gruppene som gjekk til grunne i krigen.

Ei ny gudstenesteform veks fram

Men med si forkynning og praksis av heilagt liv, tok dei etter kvar rolla som presteskapet hadde hatt. Etter Johanan gav frå seg leiarrollen, overtok Gamaliel II som tilhøyrde familien Hillel. Dei hadde vore med i kampen mot romarane, men kom på denne måten fram til ei ordning med romarane der dei fekk vera i fred.

På denne måten overtok dei delvis Det høge rådet sin funksjon og fekk også hand om tempelskatten, endå templet var øydelagt. På denne måten og med Hillels leiing, vart farisearane si lære norm for jødisk religiøst liv, knytt til synagogane som vaks fram over heile romarriket. Küng skriv at det vart skriftene (første og fremst Loven) som kom i sentrum. Torarullen fekk plassen alteret hadde hatt før. Og bønn og gode gjerningar fekk plassen ofringane i templet hadde hatt tidlegare.

Dei skriftlærde, rabbiane, fekk prestestanden sin plass, og deira religiøse studium tok plassen arverekkja hadde hatt for prestar og levittar.

Synagogen, som senter for bøn og samlingar, tok plassen templet hadde hatt. Küng siterer den jødiske granskaren Jakob Neusner som seier: «Rabbien som modell og autoritet, Loven (Toraen) som det viktigaste og avgjerande symbolet, studiet av Loven som den edlaste religiøse gjerninga, og eit liv etter religiøse fastsette normer, utgjer til saman det som er meint å vera Israel, - det jødiske folk». [iii]

«Jødedommen slik me kjenner han, vart forma før og etter at templet i Jerusalem fall i år 70. Rundt 600 år e. Kr. var denne utviklinga endeleg fullført».

Skriv Küng.....

---

[i] Det jødiske presteskapet var knytt til det som skjedde i templet, og då templet vart øydelagt, var deira funksjonar og plass i samfunnet borte.

[ii] Dette står grundigare forklart frå side 128 og utover.

[iii] Mi omsetjing av «The rabbi as model and authority, Torah as the principal and organizing symbol, study of Torah as the capital religious deed, the life of religious discipline as the prime expression of what it means to be Israel, the Jewish people», s. 132.

 Bileta tok eg av Menoraen framfor Knesset. Dei viser situasjonar i jødane si soge.

Det er forbode å bruka bilete elles tekst  frå denne bloggen uten skriftleg løyve frå meg.